Wdrożenie mechanizmu kontroli kosztów wieloletnich w wodociągach (DKK / koszty krańcowe)

1. Wdrożenie Mechanizmu Kontroli Kosztów Wieloletnich (MKKW)

System wodociągowy (miasto 30–50 tys. mieszkańców), stabilny technicznie, bez wysokich strat i bez ponadprzeciętnej awaryjności.

Wynik analizy po wdrożeniu MKKW:

• ok. 27% redukcji kosztów wieloletnich (część sieciowa)
• ok. 1,2 mln zł rocznej różnicy kosztów
• brak zwiększenia budżetu operacyjnego
• brak podwyższenia taryfy
• brak zakupu nowej technologii

Efekt wynikał wyłącznie z wprowadzenia formalnej granicy opłacalności (DKK) oraz powiązania decyzji operacyjnych i inwestycyjnych z kosztami krańcowymi.

Kontekst

Analizowany system:
• funkcjonował stabilnie technicznie,
• posiadał wskaźnik strat ok. 11%,
• nie był objęty programem „naprawczym”,
• nie wykazywał ponadprzeciętnej awaryjności.

Nie był to system „problemowy”.

Celem analizy nie była redukcja strat ani zmiana technologii.
Celem było jedno pytanie:

Czy system funkcjonuje w punkcie minimalnych kosztów całkowitych (CAPEX + OPEX) w całym cyklu życia infrastruktury?

2. Dane wyjściowe (zanonimizowane)

• Sieć główna: ok. 250 km
• Liczba przyłączy: ok. 4,5 tys.
• Krótkoterminowy koszt krańcowy (KKK): 0,74 zł/mł
• Długoterminowy koszt krańcowy (DKK): 1,80 zł/mł
• Ekonomiczny cykl życia infrastruktury (Topt): 71 lat

Dane zostały zanonimizowane dwustopniowo przy zachowaniu poprawności relacji kosztowych i proporcji ekonomicznych.

To realny system funkcjonujący w Polsce — nie model teoretyczny.

3. Co zostało sprawdzone?

Porównano dwa scenariusze funkcjonowania tego samego systemu.

Scenariusz A – brak operacyjnej kontroli kosztów krańcowych

• wycieki skracane nieregularnie,
• CTUW utrzymany na poziomie 68 dób,
• decyzje inwestycyjne bez odniesienia do DKK,
• brak wyznaczonego punktu minimalnych kosztów.

System działał poprawnie technicznie. Nie było kryzysu ani nadzwyczajnej awaryjności.
A jednak koszty wieloletnie były wyższe niż konieczne.

Scenariusz B – wdrożenie Mechanizmu Kontroli Kosztów Wieloletnich (MKKW)

• skrócenie CTUW do 50 dób,
• każda interwencja oceniana według kosztu krańcowego,
• wyznaczenie DKK i Topt,
• wymiana sieci w punkcie minimalnych kosztów całkowitych.

Nie zwiększono budżetu. Nie podniesiono taryfy. Nie zakupiono nowej technologii.
Zmienił się sposób podejmowania decyzji.

4. Mechanizm, który wygenerował efekt

Wyszukiwanie i skracanie wycieków było uzasadnione z punktu widzenia krótkoterminowych kosztów krańcowych (KKK).

Oznacza to, że:
- koszt skrócenia wycieku był niższy niż KKK,
- działanie finansowało się z bieżących oszczędności,
- nie wymagało zwiększenia wydatków operacyjnych.

Zmniejszenie kosztów awarii obniżyło koszt funkcjonowania systemu. To wydłużyło ekonomiczny cykl życia infrastruktury (Topt). Zmiana Topt wpłynęła na moment wymiany przewodów.

Efekt był kaskadowy.

5. Drugi efekt – korekta momentu inwestycji

W scenariuszu optymalnym przedsiębiorstwo wymieniało sieci po upływie Topt — w punkcie minimalnych kosztów całkowitych.

Nie wcześniej. Nie później.

W wielu systemach decyzje inwestycyjne podejmowane są intuicyjnie lub „ostrożnościowo”.

Tu zostały powiązane z DKK.

Nie zwiększono inwestycji. Skorygowano moment decyzji.

6. Wynik ekonomiczny

Dla obu scenariuszy obliczono wartość obecną kosztów CAPEX + OPEX i przeliczono je na koszt roczny.

Różnica wyniosła: ok. 1,2 mln zł oszczędności rocznie
W przeliczeniu na przeciętne roczne koszty funkcjonowania systemu (w części przypisanej do infrastruktury sieciowej) oznacza to redukcję kosztów wieloletnich rzędu ok. 27%.
Wartość ta może wydawać się zaskakująca, szczególnie w systemie uznawanym za stabilny i poprawnie funkcjonujący.
Należy podkreślić, że chodzi tu o koszty wieloletnie liczone w całym cyklu życia infrastruktury, a nie o natychmiastową redukcję wydatków operacyjnych czy inwestycyjnych. Mechanizm ten został szerzej wyjaśniony na stronie DKK.html.
Oznacza to, że nawet w systemach o relatywnie niskich stratach i dobrej stabilności technicznej może istnieć istotny potencjał optymalizacji kosztowej.

Dla porównania – literatura IWA już 30 lat temu wskazywała, że w typowych warunkach potencjał optymalizacyjny może wynosić 25% i więcej przy zastosowaniu kontroli kosztów krańcowych.
W systemach większych różnice te mogą być wielokrotnie wyższe.

Przy czym:
• wskaźnik strat spadł jedynie o ok. 1,0 p.p. Oznacza to, że znacząca redukcja kosztów nie była efektem spektakularnego spadku strat, lecz efektem zmiany modelu decyzyjnego.
• zasadniczy efekt wynikał z optymalizacji kosztów krańcowych,
• pełny efekt osiąga się stopniowo wraz ze zbliżaniem kosztów interwencji do poziomu DKK,
• nie wymaga to zwiększenia bieżących obciążeń taryfowych.

Wniosek jest prosty: Analiza wykazała, że system nie funkcjonował w punkcie minimalnych kosztów całkowitych — mimo że był uznawany za system poprawnie funkcjonujący technicznie.

7. Co zmieniło się po wdrożeniu MKKW?

Po wdrożeniu Mechanizmu Kontroli Kosztów Wieloletnich przedsiębiorstwo:
- zaczęło kontrolować koszty krańcowe interwencji,
- analizować zasadność skracania czasu wycieków,
- podejmować decyzje inwestycyjne w punkcie minimalnych kosztów systemowych,
- oddzielać cel wskaźnikowy od celu kosztowego.

System wszedł na poziom operacyjnej kontroli kosztów krańcowych.

8. Pytanie, które powinno paść w każdym zakładzie wodociągowym

Czy w Państwa systemie:
- wyznaczono DKK?
- określono Topt?
- każda interwencja jest porównywana z kosztem krańcowym?
- moment wymiany sieci wynika z analizy kosztowej?
W wielu przedsiębiorstwach odpowiedź na powyższe pytania brzmi: „nie w pełni” lub „nieformalnie”.
Jeżeli na któreś z powyższych pytań odpowiedź brzmi „nie” — system prawdopodobnie nie funkcjonuje w punkcie minimalnych kosztów.

9. Wniosek systemowy

ELL nie jest poziomem strat.
ELL jest skutkiem minimalizacji kosztów całkowitych.

Bez wyznaczonego DKK:
- nie wiadomo, czy inwestycje są przedwczesne,
- nie wiadomo, czy są spóźnione,
- nie wiadomo, czy poziom strat jest ekonomicznie uzasadniony.

To nie jest problem nowoczesnych lub starych technologii. To jest problem braku formalnie wdrożonego modelu decyzyjnego opartego na kosztach krańcowych.

Wdrożenie Mechanizmu Kontroli Kosztów Wieloletnich (MKKW)

WaterKEY S.S. realizuje wdrożenie MKKW obejmujące:
- wyznaczenie KKK i DKK,
- określenie Topt,
- analizę scenariuszową CAPEX + OPEX,
- wdrożenie operacyjnej kontroli kosztów krańcowych,
- wsparcie kadry technicznej i finansowej w przejściu na model decyzyjny oparty na DKK.

Ścieżki działania

1. Wyznaczenie DKK w przedsiębiorstwie

Pierwszym krokiem jest obliczenie długoterminowego kosztu krańcowego (DKK) oraz określenie ekonomicznego cyklu życia infrastruktury (Topt).

Etap obejmuje:
- analizę danych eksploatacyjnych i finansowych,
- wyznaczenie KKK i DKK,
- raport z rekomendacją dalszych działań.

To jest fundament każdej dalszej decyzji kosztowej.

2. Szkolenie – finanse / taryfy / kontroling

Szkolenie on-line dla ekonomistów wodociągowych.

Metodyka kosztów krańcowych (IWA) w:
- uzasadnianiu składników kosztowych taryf,
- ocenie inwestycji,
- analizie zasadności kosztów.

Celem nie jest teoria, lecz wprowadzenie obronnego kryterium decyzyjnego, które pozwala wykazać zasadność kosztów przed regulatorem i organami nadzoru.

Link: ecoreg.pl/szkolenia.html

3. Szkolenie – nadzór (komisja rewizyjna / rada)

Szkolenie on-line: Jak prowadzić nadzór nad przedsiębiorstwem wodociągowym „na liczbach”, bez wchodzenia w technikę i bez konfliktu personalnego.

Zakres:
- 5 kluczowych pytań kontrolnych,
- weryfikacja efektów po 12 miesiącach,
- interpretacja DKK w kontekście taryf.

Link: ecoreg.pl/szkolenia.html

Dlaczego to ma znaczenie?

Brak wyznaczonego DKK oznacza, że:

- decyzje inwestycyjne mogą generować niepotrzebne koszty wieloletnie,
- poziom strat może być oceniany bez odniesienia do ekonomii systemu,
- taryfa może nie odzwierciedlać rzeczywistego minimum kosztowego,
- w przypadku konieczności uzasadnienia poziomu kosztów w taryfie brak wyznaczonego DKK utrudnia wykazanie, że system funkcjonuje w punkcie minimalnych kosztów.

To nie jest problem „wysokich strat”.

To jest problem braku formalnie wyznaczonego punktu minimalnych kosztów.

W praktyce oznacza to, że przedsiębiorstwo może działać poprawnie technicznie, a jednocześnie funkcjonować poza punktem
ekonomicznego minimum przez wiele lat — nie mając jednoznacznego, liczbowego potwierdzenia, że podejmowane decyzje
rzeczywiście minimalizują koszty systemu.

W analizowanym przypadku różnica sięgała ok. 1,2 mln zł rocznie. W innych systemach skala może być proporcjonalnie większa.

Czym jest ta strona?

Nie jest oceną konkretnego przedsiębiorstwa ani wskazywaniem błędów.
Jest ilustracją zastosowania metody w praktyce — w systemie, który funkcjonował stabilnie technicznie,
lecz wymagał uporządkowania decyzji kosztowych.
Przykład pokazuje, że nawet poprawnie działający system może zostać doprowadzony do punktu ekonomicznego minimum
dzięki przejrzystej analizie kosztów krańcowych.
Celem nie jest krytyka przeszłości, lecz budowanie stabilnego i ekonomicznie uzasadnionego modelu działania na przyszłość.

Podsumowanie dla zarządu
Wdrożenie MKKW w analizowanym systemie:
- wykazało brak funkcjonowania w punkcie minimalnych kosztów całkowitych,
- umożliwiło formalne wyznaczenie granicy opłacalności (DKK),
- przyniosło ok. 1,2 mln zł rocznej różnicy kosztów,
- obniżyło koszty wieloletnie o ok. 27%,
- nie wymagało zwiększenia budżetu ani podwyższenia taryfy.

Efekt wynikał wyłącznie ze zmiany mechanizmu podejmowania decyzji.