Economic Level of Leakage (ELL) | Ekonomiczny Poziom Strat (EPS)

Economic Level of Leakage (ELL) czyli Ekonomiczny Poziom Strat (EPS) w sieciach wodociągowych
- pojęcie często błędnie rozumiane

W branży wodociągowej często pojawia się pojęcie Economic Level of Leakage (ELL), tłumaczone jako Ekonomiczny Poziom Strat (EPS).
W kontekście strat wody w sieciach wodociągowych i systemach wodociągowych pojęcie to bywa interpretowane w sposób uproszczony — a czasem całkowicie błędny.

Najczęstsze nieporozumienie brzmi: „Trzeba wyznaczyć ekonomiczny poziom strat wody i do niego dążyć.”

To zdanie wydaje się logiczne. Problem polega na tym, że prowadzi do nieprawidłowego sposobu zarządzania kosztami w wodociągach.

Nie minimalizuje się strat wody. Minimalizuje się koszty systemu wodociągowego.

ELL / Ekonomiczny Poziom Strat nie oznacza, że celem zakładu wodociągowego jest osiągnięcie określonego procentu strat wody. Nie oznacza również, że należy „ograniczać straty do poziomu ekonomicznego”, jakby istniał z góry ustalony, docelowy wskaźnik strat wody. W rzeczywistości: nie minimalizuje się strat wody, minimalizuje się koszty całkowite systemu wodociągowego (CAPEX + OPEX). To zasadnicza różnica w myśleniu.

Straty wody w sieci są skutkiem decyzji kosztowych, a nie celem

Poziom strat wody w systemie wodociągowym jest wynikiem:
- kosztów kontroli wycieków (KW),
- kosztów regulacji i kontroli ciśnienia (KiRC),
- kosztów rehabilitacji i wymiany przewodów (RP),
- w tym kosztów inwestycji infrastrukturalnych (CAPEX),
- w tym kosztów eksploatacyjnych (OPEX).

Jeżeli działania w sieci prowadzone są do momentu, w którym koszt krańcowy kolejnego działania zrówna się z wartością oszczędności kosztów wieloletnich, wtedy całkowity koszt systemu osiąga minimum.
Poziom strat wody, który w tym punkcie występuje, jest wynikiem optymalizacji kosztów. Nie jest celem samym w sobie.

Jak ELL działa w praktyce – nie jako plan, lecz jako procedura

Ekonomiczny Poziom Strat (ELL / EPS) nie jest wynikiem jednorazowej analizy ani elementem corocznej korekty planu.
ELL powstaje w wyniku wdrożenia stałej procedury kontroli kosztów opartej na kosztach krańcowych działań.
Oznacza to, że:
- każde działanie (np. skrócenie czasu wycieku, regulacja ciśnienia, rehabilitacja odcinka) jest oceniane według jego kosztu krańcowego,
- decyzje podejmowane są w trakcie bieżącej eksploatacji,
- granica opłacalności jest kontrolowana na bieżąco,
- działania realizowane są do momentu, w którym koszt krańcowy zbliża się do długoterminowego kosztu krańcowego systemu (DKK).

ELL nie wynika z planu. Nie wynika z prognozy procentu strat. Nie wynika z tabeli wskaźników.
ELL jest skutkiem codziennego stosowania procedury kosztowej w realnym zarządzaniu siecią.

To oznacza, że kontrola kosztów odbywa się:
- w trakcie decyzji operacyjnych,
- w trakcie inwestycji,
- w trakcie reakcji na awarie,
a nie wyłącznie podczas sporządzania planów wieloletnich czy rocznych sprawozdań.

Dopiero takie podejście powoduje, że poziom strat stabilizuje się na poziomie ekonomicznym.

Gdzie pojawia się błąd w zarządzaniu stratami wody?

Błąd zaczyna się w chwili, gdy zarządzanie systemem wodociągowym rozpoczyna się od pytania: „Jaki procent strat wody powinniśmy mieć?”
To pytanie koncentruje uwagę na wskaźniku strat, a nie na kosztach krańcowych działań.
W efekcie zakład wodociągowy może:
- inwestować w redukcję strat wody, które są już ekonomicznie uzasadnione do pozostawienia,
- budować kosztowny monitoring, który przekracza granicę opłacalności,
- podejmować działania poprawiające wskaźnik strat, lecz zwiększające koszty wieloletnie,
- wprowadzać inwestycje, które nie obniżają taryf w długim okresie.
Wszystko to w imię „osiągnięcia poziomu strat”.

Czym Economic Level of Leakage (ELL) jest naprawdę?
ELL / Ekonomiczny Poziom Strat (EPS) nie jest poziomem, który się wyznacza i realizuje jako cel.
Jest to poziom strat wody, który wynika z decyzji minimalizujących koszty całkowite systemu wodociągowego.

Innymi słowy:
- nie wyznacza się docelowego procentu strat,
- nie planuje się wskaźnika,
- nie „ściga się” poziomu strat.
Podejmuje się decyzje kosztowe w oparciu o koszty krańcowe działań.
A poziom strat wody pojawia się jako konsekwencja tych decyzji.

Dlaczego to rozróżnienie ma znaczenie dla taryf i finansów wodociągów?
Podejście 1) Jeżeli system wodociągowy koncentruje się na redukcji wskaźnika strat, może podejmować działania kosztowne i nieopłacalne.
Podejście 2) Jeżeli koncentruje się na minimalizacji kosztów krańcowych i kosztów wieloletnich, wtedy:
- ogranicza nieuzasadnione inwestycje,
- wydłuża ekonomiczny cykl życia sieci,
- zmniejsza ryzyko wzrostu taryf,
- potrafi uzasadnić decyzje finansowe w sposób audytowalny.
To drugie podejście jest zgodne z logiką ekonomiczną i zarządzaniem kosztami w infrastrukturze wodociągowej.

Pierwsze podejście jest często skutkiem uproszczonego rozumienia pojęcia „Ekonomiczny Poziom Strat”.

ELL nie jest więc celem zarządzania. Jest wskaźnikiem tego, czy system rzeczywiście działa zgodnie z zasadą minimalizacji kosztów.

3 zdania do zapamiętania:

Nie minimalizujemy strat wody w sieci wodociągowej. Minimalizujemy koszty całkowite systemu.
Poziom strat jest wynikiem decyzji kosztowych, a nie celem samym w sobie.

Jeśli chcesz zobaczyć, jak wyznaczyć granicę opłacalności (DKK) w swoim systemie, przejdź do kolejnej części procedury.